Paýhas dişleri uzak geçmişde ata-babalarymyzdan miras galan gurluşlaryñ bir görnüşidir. Ata-babalarymyzyňkydan has giň eňekleri bardy we iýmit üwemek üçin has köp diş gerekdi. Soňky müňýyllygyň dowamynda eňegiň görnüşi üýtgedi we dişlere az ýer goýdy. Bu käwagt paýhas dişleriniň eýelerine köp oňaýsyzlyklary döredýär. Diýmek, paýhas dişleri hakykatdanam peýdalymy?

Bu dişlerimizi aldyrmalymy ýa-da çydam edip bolarmy? Paýhas dişleri - diňe bezeg üçinmi?

Iýmitleri paýhasly dişler bilen ýa-da bolmazdan çeýnemek ukyby kän bir üýtgemeýär, ýöne, umuman aýdylanda, bu dişler beýleki dişleriň ösmegine päsgel bermese, ýaňaklaryň gyjyndyrmasyna zeper ýetirmese we oňaýsyzlyk döretmese, olary goýuň şeýle etsek has gowusydyr. Akyldar dişler ýüzüň gurluşyna täsir edýärmi?

Adaty, ýöne esassyz bir zat, paýhas dişleriniň ýüzüň görnüşini "goldaýandygyny", eger aýrylsa, ýüzüň "saglanjakdygyny" aýdýar. Paýhasly dişler eňegiň içki böleginde ýerleşýär we ýüzüň görnüşine täsir etmeýär. Paýhas dişleri beýleki dişlere päsgel berýärmi?  Diňe bir ýagdaýda - paýhas dişleri kadaly össe, beýleki dişlere zyýan bermez. Emma kadaly ösmän galsa ýa-da  gaty ulalsa-da, egri bolsa, iru-giç eňekdäki beýleki dişleriň ýagdaýyna täsir eder. Bu elmydama ýaramaz täsir edýär. Paýhas dişleri girenlerinde elmydama agyrýar - bu adaty zatmy?

 Paýhasly dişler, eňegimizdäki süýt 'prototipleri' bolmadyk ýeke-täk dört dişdir. Olaryň atylmagy hemişe diýen ýaly ýakymsyz duýgular bilen baglanyşyklydyr: bedeniň gyzgynlygynyň 1-2 dereje ýokarlanmagy, diş etiniň çişmegi, çişmegi, agyry we ýuwutmak kynlygy, hatda submandibulýar limfa düwünleriniň çişmegi hem bolup biler. Şeýle-de bolsa, olaryň ösüşi we atylmagy(çykyp başlamagy) köplenç howply bolup biljek käbir patologiýalar bilen baglanyşyklydyr. Käwagt bu dişleriň ulalmagy iriň ýa-da diş etinden gan akma, dile we ýaňaklara zeper ýetmek, ýaňaklaryň çişmegi we beýleki ýakymsyz duýgular bilen bilelikde bolýar. Olara çydam etmez ýagdaýda  bolsaňyz, derrew diş lukmanyna ýüz tutuň.

Akyldar dişleri aýyrmalymy ýa-da ýokmy?

 Dişler kadaly ösýän bolsa, hiç hili oňaýsyzlyk döretmeýän we beýleki gapdal dişlere, agyz boşlugynyň ýumşak dokumalaryna täsir etmeýän bolsa, olary aýyrmagyň zerurlygy ýok. Aslynda, lukmanlaryň olary birkemsiz aýyrmagy maslahat berýän üç ýagdaýy bar: dişler süňk ýa-da ýumşak dokumalar bilen doly ýa-da bölekleýin gizlenende, distopiýa (diş başga bir ýerde bolsa)dişlere degişlilikde dogry ýerleşmedik bolsa). Beýleki ýagdaýlaryň hemmesinde paýhas dişlerini tygşytlamak zerur - geljekde kömek ederler!

Taýýarlan Şatlyk ORAZBAÝEW,
Türkmen oba hojalyk institutynyñ talyby.