Hä­zir­ki dö­wür­de eko­lo­gi­ýa me­se­le­le­ri we daş­ky gur­şa­wy ýa­ra­maz tä­sir­ler­den go­ra­mak tu­tuş dün­ýä­de ile­ri tu­tul­ýan we­zi­pe­le­riň bi­ri­ne öw­rül­di. Eziz Wa­ta­ny­myz­da te­bi­gy baý­lyk­la­ry­my­zy we gö­zel­li­gi­mi­zi go­rap sak­la­mak, ola­ry gel­jek­ki ne­sil­le­re ýe­tir­mek hor­mat­ly Prezidentimiziň dur­mu­şa ge­çir­ýän döw­let sy­ýa­sa­ty­nyň esa­sy ugur­la­ry­nyň bi­ri­dir. Yn­san ýa­şaý­şy­nyň yl­ham çeş­me­si bo­lan te­bi­ga­ty go­ra­mak hä­zir­ki wagt­da bü­tin dün­ýä­de öňe sü­rül­ýän we­zi­pe­le­riň bi­ri­dir. Se­bä­bi te­bi­gat bi­ziň mäh­ri­ban öýü­miz­dir. Ýa­şaýyş-dur­mu­şy te­bi­gat bi­len berk ­bag­la­ny­şyk­ly bo­lan adam­zat jem­gy­ýe­ti eko­lo­gi­ýa me­se­le­si­ne uly üns ber­ýär.

Türk­me­nis­tan­da eko­lo­gik aba­dan­çy­ly­gy üp­jün et­mek ug­run­da giň ge­rim­li iş­ler al­nyp ba­ryl­ýar. Hormat­ly Pre­zi­den­ti­mi­ziň baş­tu­tan­ly­gyn­da daş­ky gur­şa­wy go­ra­mak, te­bi­gy se­riş­de­le­ri re­je­li peý­da­lan­mak, bu ugur­da hal­ka­ra tej­ri­be­le­re la­ýyk ka­nun­çy­ly­gy kä­mil­leş­dir­mek bo­ýun­ça mö­hüm çä­re­ler ama­la aşy­ryl­ýar.

Te­bi­gat — äh­li jan­ly-jan­da­ryň ýa­şa­ýyş çeş­me­si. Onuň ýag­da­ýy yn­sa­nyň hem fi­zi­ki, hem ru­hy sag­ly­gy­na gö­nü­den-gö­ni tä­sir ed­ýär. Gö­zel te­bi­ga­tyň gu­ja­gyn­da wagt ge­çir­mek yn­sa­nyň ru­hy dur­nuk­ly­ly­gy­ny üp­jün ed­ýär. Guş­la­ryň saý­raý­şy, su­wuň aky­şy, ýa­şyl bag­la­ryň ara­syn­da ge­zim et­mek ada­ma ra­hat­lyk ber­ýär.

Ga­raş­syz Wa­ta­ny­my­zyň te­bi­ga­ty hal­ky­my­zyň ýa­şa­ýyş-dur­mu­şyn­da mö­hüm orun tut­ýar. Onuň go­ral­ma­gy hal­ky­my­zyň asu­da we bag­ty­ýar dur­mu­şy­nyň bin­ýa­dy­dyr. Ýur­du­my­zyň gü­neş­li top­ra­gy­nyň dür­li öwüş­gin­li te­bi­ga­ty­ny, ýe­rüs­ti we ýe­ras­ty baý­lyk­la­ry­ny go­ra­mak, ola­ry ne­ti­je­li we re­je­li peý­da­lan­mak ug­run­da giň ge­rim­li iş­ler al­nyp ba­ryl­ýar. Hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­miz ta­ra­pyn­dan al­nyp ba­ryl­ýan öz­gert­me­ler­de eko­lo­gi­ýa aba­dan­çy­ly­gy mö­hüm orun eýe­le­ýär. Ýur­duň yk­dy­sa­dy we dur­muş ul­gam­la­ryn­da ama­la aşy­ryl­ýan mil­li mak­sat­na­ma­lar hem eko­lo­gik ýag­daý bi­len aý­ryl­maz bag­la­ny­şyk­ly bo­lup, hal­ky­my­zyň aba­dan dur­mu­şy­nyň esa­sy şert­le­ri­niň bi­ri­dir.

Daş­ky gur­şa­wy go­ra­mak ug­run­da al­nyp ba­ryl­ýan iş­le­riň ha­ta­ryn­da, il­kin­ji no­bat­da, mil­li ka­nun­çy­ly­gy­myz­da göz öňün­de tu­tu­lan çä­re­le­ri aý­ra­tyn bel­le­mek ge­rek. Türk­me­nis­ta­nyň te­bi­ga­ty go­ra­mak ba­ra­da­ky ka­nun­çy­ly­gy daş­ky gur­şa­wy ha­pa­lan­mak­dan go­ra­ma­ga, bio­lo­gik dür­lü­li­gi we bi­os­fe­ra­ny sak­la­ma­ga we te­bi­gy baý­lyk­la­ry­my­zy re­je­li peý­da­lan­ma­ga gö­nük­di­ri­len­dir. Hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­miz bag na­hal­la­ry­nyň otur­dyl­ma­gy­nyň eko­lo­gik ýag­da­ýy go­wu­lan­dyr­mak­da­ky äh­mi­ýe­ti­ni aý­ra­tyn nyg­tap, ýur­du­my­zy ba­gy-bos­san­ly­ga öwür­mek, öň otur­dy­lan bag­la­ra ideg et­mek bi­len bag­la­ny­şyk­ly iş­le­riň yzy­gi­der­li do­wam et­dirilmelidigini wezipe edip goýýar. Şol wezipä hötde gelmek üçin yhlas bilen zähmet çekjekdigimize ynandyrýarys.

Ýer ýü­zün­de eko­lo­gi­ýa aba­dan­çy­ly­gy­ny sak­la­mak, bu ba­bat­da­ky iş­le­ri ýaý­baň­lan­dyr­mak mak­sa­dy bi­len 1972-nji ýy­lyň 5-6-njy iýu­nyn­da Stok­golm mas­la­ha­ty ge­çi­ril­di. Şol mas­la­hat­da hem daş­ky gur­şa­wy go­ra­mak bo­ýun­ça Jar­na­ma ka­bul edil­di. Bu Jar­na­ma­nyň mak­sa­dy te­bi­ga­ty aýaw­ly sak­la­mak, baý­lyk­la­ry­ny re­je­li peý­da­lan­mak, eko­lo­gi­ýa­ny go­wu­lan­dyr­mak üçin yk­dy­sa­dy, dur­muş ösü­şi, daş­ky gur­şa­wyň hal­ka­ra me­se­le­le­ri­ni köp­ta­rap­la­ýyn hyz­mat­daş­lyk esa­syn­da çöz­mek­den hem-de ös­dür­mek­den yba­rat­dyr. Şeý­le­lik­de, 1972-nji ýy­lyň 16-njy de­kab­ryn­da BMG-niň Baş As­samb­le­ýa­sy ta­ra­pyn­dan «5-nji iýun — Daş­ky gur­şa­wy go­ra­ma­gyň bü­tin­dün­ýä gü­ni» diý­lip yg­lan edil­di. Bu ba­bat­da­ky iş­le­ri gu­ra­ma­çy­lyk­ly ama­la aşyr­mak­da BMG-niň Daş­ky gur­şaw bo­ýun­ça mak­sat­na­ma­sy we ýö­ri­te­leş­di­ri­len eda­ra­sy (UNEP) dö­re­dil­di.

Ata Wa­ta­ny­myz­da eko­lo­gi­ýa aba­dan­çy­ly­gy­ny üp­jün et­mek­de, hal­kyň ýa­şa­ýyş dur­mu­şy­ny go­wu­lan­dyr­mak­da hal­ka­ra gi­ňiş­lik­de ne­ti­je­li iş­ler dur­mu­şa ge­çi­ril­ýär. Daş­ky gur­şa­wy go­ra­ma­gyň bü­tin­dün­ýä gü­ni my­na­sy­bet­li ýur­du­myz­da me­de­ni-köp­çü­lik­le­ýin çä­re­ler giň ge­ri­me eýe bol­ýar. Ata-ba­ba­la­ry­myz asyr­la­ryň do­wa­myn­da te­bi­ga­ty aýap sak­lap, oňa mä­hir­li ga­rap ge­lip­dir. Mu­ňa my­sal ge­ti­rip, «Eden­li adam top­ra­gy­ny al­ty­na öw­rer», «Bag eke­niň­ki, ýap çe­ke­niň­ki», «Çek­seň zäh­met — ýa­gar reh­net», «Bir na­hal ek­seň, ýa­şyň ba­ky», «Baý­ly­gyň ene­si — ýer, ata­sy — zäh­met» ýa­ly en­çe­me na­kyl­la­ry we ata­lar söz­le­ri­ni aýt­mak bo­lar. Pa­ra­sat­ly pe­der­le­ri­miz ýaş ne­sil­le­ri te­bi­ga­ta mä­hir­li ga­ra­ýyş­lar­da, jan­ly-jan­dar­la­ra yn­san­per­wer­lik­li ga­ra­mak ýa­ly asyl­ly ruh­lar­da ter­bi­ýe­le­mek­dä­ki iş­le­re baş we­zi­pe hök­mün­de ga­rap­dyr.

Gö­zel Di­ýa­ry­my­zy ba­gy-bos­san­ly­ga öwür­mek­de, baý te­bi­ga­ty­my­zyň baý­lyk­la­ry­ny go­rap sak­la­makda we baý­laş­dyr­mak­da «Türk­me­nis­ta­nyň 2021 — 2025-nji ýyl­lar üçin Mil­li to­kaý mak­sat­na­ma­sy­na» aý­ra­tyn orun de­giş­li­dir. Daş­ky gur­şa­wyň aras­sa­ly­gy­nyň sag­dyn we bag­ty­ýar ýa­şaý­şyň öze­ni bo­lup dur­ýan­dy­gy hem­me­le­re mä­lim ha­ky­kat­dyr. Bu dur­muş me­se­le­sin­de Ha­za­ryň eko­lo­gi­ýa aba­dan­çy­ly­gy ha­kyn­da­ky we­zi­pe­le­ri­ne hem aý­ra­tyn orun de­giş­li­dir. Ha­zar deň­zi­niň daş­ky gur­şa­wy­ny, onuň bio­se­riş­de­le­ri­ni go­rap sak­la­mak, bir­nä­çe eko­lo­gi­ýa me­se­le­le­ri­ni çöz­mek di­ňe bir ýur­du­my­zyň däl, eý­sem, Ha­zar­ýa­ka döw­let­le­riň äh­li­sin­de bu ba­bat­da tä­ze baş­lan­gyç­lar öňe sü­rül­ýär. Umu­man ala­ny­myz­da, te­bi­ga­ty go­ra­mak, onuň gül­läp ös­me­gi­ne öz go­şan­dy­ňy goş­mak her bir ada­myň bor­ju­dyr.

Goý, halkyny bagtly geljege alyp barýan türkmen halkynyň Milli Lideriniň hem-de Arkadagly Gahryman Prezidentimiziň janlary sag, ömürleri uzak bolsun! Halk üçin, Watan üçin, eşretli döwür üçin yhlas siňdirip, durmuşa geçirýän tutumly işleri mundan beýläk hem rowaç alsyn!

Akmaral GARAJAÝEWA,
Myrat Garryýew adyndaky Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň Inçekesel kafedrasynyň assistenti.