Ýaş nes­li ter­bi­ýe­le­mek­de iň wa­jyp usul­la­ryň bi­ri hem şah­sy gö­rel­de­dir. Mag­tym­gu­ly yn­san per­zen­di­niň ata-ene­si­ne nä­hi­li sar­pa goý­ma­ly­dy­gy ba­ra­da nus­ga bo­lan şa­hyr­dyr. Türk­men­ler­de ga­dym­dan gel­ýän ýö­rel­gä gö­rä, ça­ga he­niz aga-ga­ra dü­şü­nip-dü­şün­män­kä, ene-ata, il-ul­sa, te­bi­ga­ta, Wa­ta­na söý­gi duý­gu­sy bi­len ter­bi­ýe­len­ýär. Mag­tym­gu­ly ata­myz öz dö­re­di­ji­li­gin­de dur­muş­da özü­ňi alyp bar­ma­gyň ka­da-ka­nun­la­ry­nyň üs­tün­de köp du­rup­dyr.

Ow­wal Mag­tym­gu­ly özüň dü­zet­gil,
Özüň­ni sen öz­ge­le­re göz et­gil.
Az iý­gil, az ýat­gyl, sö­züň az et­gil,
Ne bar ma­ny­syz söz uza­mak bi­len.

Akyl­dar şa­hy­ryň şy­gyr­la­ryn­da türk­men hal­ky­na mah­sus bo­lan be­ýik hä­si­ýet­ler ba­ra­da Gah­ry­man Ar­ka­da­gy­myz: «Türk­men hal­ky özü­niň be­ýik akyl­dar şa­hy­ry Mag­tym­gu­ly Py­ra­gy ta­ra­pyn­dan wasp edi­len mer­te­be, asyl­ly­lyk, wa­tan­çy­lyk, zäh­met we myh­man­sö­ýer­lik, dö­re­di­ji­lik, pa­ra­hat­çy­lyk we asu­da­lyk ýö­rel­ge­le­ri, ata-ba­ba­la­ry­my­zyň ga­ny bi­len ge­çen yn­san­per­wer­lik ýa­ly oňat hä­si­ýet­le­ri­ni sak­lap, ola­ry asyr­lar­dan-asyr­la­ra aşy­ryp gel­ýär» di­ýip bel­le­ýär. Çün­ki Mag­tym­gu­ly Py­ra­gy öz dö­re­di­ji­li­gin­de hal­kyň dur­mu­şy­ny, ede­bi mi­ra­sy­ny açyp gör­kez­ýär. Türk­men­le­riň ga­dym­dan gel­ýän baý däp-des­sur­la­ry bar. Şol däp-des­sur­la­ryň bi­ri hem myh­man­sö­ýer­lik. Myh­man gü­ler ýüz bi­len gar­şy alyn­sa, ho­şal bo­lup git­jek­di­gi ba­ra­da şa­hyr öz goş­gu­la­ryn­da şeý­le ýa­zyp­dyr:

Mert çy­kar myh­ma­na gü­ler ýüz bi­le,
Na­mart özün giz­lär, myh­man ýo­luk­sa.
Akyl­dar şa­hyr ag­zy­bir­li­gi öňe sü­rüp­dir.

Uly­ny sy­la­mak, hor­mat goý­mak ýa­ly hä­si­ýet­le­re adam­kär­çi­li­giň iň go­wy ta­rap­la­ry hök­mün­de se­re­dip­dir.

Şa­hy­ryň ma­ny-maz­mun­dan ýü­ki ýe­tik dö­re­di­ji­li­gin­de dur­mu­şyň dür­li ugur­la­ry­na, äh­li ta­rap­la­ry­na de­giş­li me­se­le­ler bi­len bir­lik­de türk­men ze­na­ny­nyň çe­per keş­bi­ne hem uly ba­ha be­ril­ýär. Gyz-ge­lin sar­pa­sy, türk­men ge­lin-gyz­la­ry­na mah­sus bo­lan asyl­ly­lyk, ag­ras­lyk, my­la­kat­ly­lyk, al­çak­lyk ýa­ly gy­lyk-hä­si­ýet­ler ba­ra­da­ky me­se­le­ler hem siň­ňit­li yzar­lan­ýar.

Şa­hyr «Duz hem bol­ma­sa» şyg­ryn­da şeý­le bel­le­ýär:

Dün­ýä sö­zi meň­zär duz­suz ta­ga­ma
Söz için­de ge­lin-gyz hem bol­ma­sa.

Be­ýik söz us­sa­dy ola­ryň be­lent adam­kär­çi­lik mer­te­be­si­ni, akyl-hu­şu­ny, pä­him-paý­ha­sy­ny, uly sun­gat bo­lan el hü­när­le­ri­ni, bol­çu­lyk çeş­me­si­ni eçil­ýän zäh­met­le­ri­ni hem wasp edip­dir.

Akyl­dar şa­hy­ryň şy­gyr­la­ryn­da türk­men ge­lin-gyz­la­ry­nyň mil­li egin-eşik­le­ri, şaý-sep­le­ri, ze­nan­la­ryň el hü­när­le­ri, türk­men hal­ky­na mah­sus bo­lan mil­li däp-des­sur­la­ry söz ar­ka­ly çe­per be­ýan edil­ýär. Bu bol­sa türk­men hal­ky­nyň me­de­ni gym­mat­lyk­la­ry­ny öw­ren­mek­li­ge, ola­ryň mil­li däp­le­ri­ne dü­şün­mek­li­ge esas ber­ýär. Şo­nuň üçin şa­hy­ryň dö­re­di­ji­li­gi türk­men hal­ky­nyň ga­dym­dan gel­ýän däp-des­sur­la­ry­ny öw­ren­mek­de uly gol­lan­ma bo­lup hyz­mat ed­ýär.

Türk­me­nis­ta­nyň Ylym­lar aka­de­mi­ýa­sy­nyň mer­ke­zi yl­my ki­tap­ha­na­sy­nyň türk­men ede­bi­ýa­ty we seý­rek ne­şir­ler bö­lü­min­de da­na şa­hy­ry­myz Mag­tym­gu­ly Py­ra­gy­nyň eser­le­ri we gol­ýaz­ma­la­ry sak­la­nyl­ýar. Özü­niň dür­dä­ne se­tir­le­rin­den do­ly şy­gyr­la­ry bi­len dün­ýä­ni haý­ra­na gal­dy­ran Mag­tym­gu­ly Py­ra­gy­nyň 300 ýyl­ly­gy­nyň da­ba­ra­ly bel­le­nil­me­gi­ne ga­ra­şyl­ýan gün­ler­de şa­hy­ryň edep-ter­bi­ýe, öwüt-ün­dew ber­ýän goş­gu­la­ry ösüp gel­ýän nes­li­miz üçin ter­bi­ýe mek­de­bi­dir.

Jennet Ataýewa,
Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk institutynyň Gurluşyk materiallary kafedrasynyň  mugallym-öwrenijisi.