Sanly ykdysadyýetde tehnologik özgertmeler

17-11-26

Häzirki döwürde ýurdumyz örän uly tehnologik ösüşi başdan geçirýär. Munuň özi Türkmenistany durmuş-ykdysady taýdan ösdürmek boýunça uzak möhletleýin maksatnamanyň ileri tutulýan ugurlary bilen aýrylmaz baglanyşyklydyr. Şonda öňdebaryjy düzüm böleklere ýokary tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagynda, ýerlerdäki işleriň kompýuterleşdirilmeginde iň oňat dünýä tejribesiniň özleşdirilmegine aýratyn ähmiýet berilýär.

Sanly ykdysadyýet dünýäde innowasiýalaryň bäsdeşlige ukyplylygyna we ykdysady ösüşe möhüm itergi beriji güýç hökmündäki ornuny barha pugtalandyrýar. Özara gatnaşyklaryň täze ugurlarynyň açylmagyna giň mümkinçilikleri döredýän sanly ykdysadyýetiň ornaşdyrylmagy maglumatlaryň we tehnologiýalaryň elýeterliligine esaslanýan aragatnaşyk ulgamynyň kämilleşmegine bagly bolup durýar. Hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­mi­ziň tas­syk­lan we üs­tün­lik­li dur­mu­şa ge­çir­ýän «Türk­me­nistan­da 2026 — 2028-nji ýyl­lar­da san­ly ykdy­sa­dy­ýe­ti ös­dür­me­giň Kon­sep­si­ýa­sy” ýur­du­my­zyň teh­no­lo­gi­k taý­dan dur­nuk­ly ösü­şi­niň mö­hüm gu­ra­ly­dyr. Şeý­le­lik­de, ýer­li se­riş­de­le­r we önüm­çi­lik kuw­wat­lykla­ry esa­syn­da yk­dy­sa­dy ösüş yzy­gi­der­li iler­le­dil­ýär. Äh­li pu­dak­la­ra hä­zir­ki za­manyň ösen teh­no­lo­gi­ýa­la­ry­nyň or­naş­dy­rylma­gy ýur­du­my­zyň halk ho­ja­lyk top­lu­my­ny döw­re­bap­laş­dyr­ma­gyň mö­hüm şert­le­ri­niň bi­ri­dir.

Döw­let Baş­tu­ta­ny­my­zyň nyg­taý­şy ýa­ly, in­no­wa­si­ýa­lar di­ňe bir teh­no­lo­gi­ýala­ry or­naş­dyr­ma­ga däl, eý­sem, äh­li ugurla­ryň yzy­gi­der­li döw­re­bap­laş­dy­ryl­ma­gy­na esas­lan­ýar. Mu­nuň özi mil­li yk­dy­sa­dy­ýetiň mun­dan beý­läk-de ösü­şi­niň esa­sy ugru­ny kes­git­le­ýär. Ýur­du­myz­da ama­la aşy­ryl­ýan oý­la­nyşyk­ly, giň ge­rim­li döw­let sy­ýa­sa­ty bi­len bag­ly­lyk­da, bu ul­ga­my düz­gün­leş­dir­ýän ka­da­laş­dy­ry­jy hu­kuk bin­ýa­dy yzy­gi­der­li pug­ta­lan­dy­ryl­ýar. Soň­ky ýyl­lar­da “Aragat­na­şyk ha­kyn­da”, “Türk­me­nis­tan­da In­ter­net to­ru­nyň ösü­şi­ni we in­ter­net hyzmat­la­ry­ny et­me­gi hu­kuk taý­dan düz­günleş­dir­mek ha­kyn­da”, “Mag­lu­mat we onuň go­rag­ly­ly­gy ha­kyn­da”, “Ki­ber­howp­suz­lyk ha­kyn­da”, “Elekt­ron res­mi­na­ma, elektron res­mi­na­ma do­la­ny­şy­gy we san­ly hyzmat­lar ha­kyn­da” Türk­me­nis­ta­nyň Ka­nunla­ry­nyň ka­bul edi­len­di­gi­ni bel­le­me­li­di­ris. San­ly yk­dy­sa­dy­ýe­tiň iş­jeň or­naş­dy­rylma­gy bu ugur­da ýo­ka­ry de­re­je­li, öz hü­närin­den kä­mil baş çy­kar­ýan hü­när­men­le­riň taý­ýar­ly­gy­na bo­lan mö­hüm ta­la­by hem öňe çy­kar­ýar.

Tä­ze teh­no­lo­gi­ýala­ryň öz­leş­di­ril­me­gi ne­ti­je­sin­de ýur­du­myz dün­ýä­niň san­ly gi­ňiş­li­gi­ne iş­jeň go­şu­lyşýar, hal­ka­ra ba­zar­da bäs­deş­li­ge ukyp­ly önüm­çi­lik­ler işe gi­ri­zil­ýär. Mil­li Li­de­ri­mi­ziň dör­dün­ji se­na­gat rewol­ýu­si­ýa­sy eý­ýa­myn­da ýaş­la­ry­my­zyň in­no­wa­si­on bar­lag­la­ra iş­jeň gat­naş­ma­lydy­gy, tä­ze teh­no­lo­gi­ýa­la­ry dö­ret­me­li­di­gi ha­kyn­da­ky sar­gyt­la­ryn­dan ugur al­nyp, ýo­ka­ry okuw mek­de­bi­miz­de ola­ryň san­ly in­no­wa­si­ýa­lar dün­ýä­sin­de kä­mil­leş­mek­leri­ne giň müm­kin­çi­lik­ler dö­re­dil­ýär. Bu ýerde «San­ly çöz­güt — IT meý­dan­ça» ho­jalyk jem­gy­ýe­ti he­re­ket ed­ýär. Ýur­du­my­zyň mek­dep okuw­çy­la­ry, ta­lyp­la­ry, ýaş alymla­ry hem-de ýaş hü­när­men­le­ri bu ýer­de in­no­wa­si­on şä­her, san­ly bi­lim, söw­da we hyz­mat­lar ul­ga­my, mag­lu­mat hem-de kiber­howp­suz­lyk ugur­la­ry bo­ýun­ça program­ma üp­jün­çi­lik­le­ri­dir tas­la­ma­la­ryň üstün­de iş­le­ýär­ler. «Türk­me­nis­tan­da 2026 — 2028-nji ýyl­larda san­ly yk­dy­sa­dy­ýe­ti ös­dür­me­giň Döw­let mak­sat­na­ma­sy­ny» ama­la aşyr­ma­gyň çäk­le­rin­de al­nyp ba­rylýan iş­le­riň der­wa­ýys­ly­gy­na, ide­ýa­sy­nyň öz­bo­luş­ly­ly­gy­na, teh­no­lo­gik çöz­gü­di­ne, in­no­wa­si­on tä­ze­çil­li­gi­ne we beý­le­ki aý­ratyn­lyk­la­ry­na äh­mi­ýet be­ril­ýär.

Hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­miz mil­li yk­dy­sady­ýe­ti­mi­ziň pu­dak­la­ry­na hä­zir­ki za­ma­nyň ösen tej­ri­be­si­ni or­naş­dyr­mak­da, mag­lumat mer­kez­le­ri­niň işi­ni kä­mil­leş­dir­mek­de, «akyl­ly» şä­her bi­len bag­la­ny­şyk­ly teh­nolo­gi­ýa­la­ry ös­dür­mek­de ýur­du­my­zyň bi­lim ul­ga­my­na mö­hüm or­nuň de­giş­li­di­gi­ni bel­leýär. Şun­da ýo­ka­ry okuw mek­dep­le­ri­niň mugal­lym­la­ry­nyň we ta­lyp­la­ry­nyň giň möç­ber­li öz­gert­me­ler mak­sat­na­ma­sy­nyň dur­mu­şa ge­çi­ril­me­gi­ne iş­jeň gat­naş­ma­ly­dyk­la­ry­ny, ola­ryň yl­my iş­le­ri­ni peý­da­lan­mak üçin zerur ta­gal­la­la­ryň edil­me­li­di­gi­ni nyg­ta­ýar. Hä­zir­ki wagt­da ýur­du­myz­da amala aşy­ryl­ýan gur­lu­şyk iş­le­rin­de, bi­lim ulga­myn­da, mil­li yk­dy­sa­dy­ýe­ti­mi­ziň pudak­la­ryn­da san­ly teh­no­lo­gi­ýa­la­ry iş­jeň ulan­mak, hä­zir­ki za­man yl­my­nyň ga­zanan­la­ry­ny öz­leş­dir­mek we tä­ze­çil usul­la­ry or­naş­dyr­mak bo­ýun­ça giň möç­ber­li çä­reler ýaý­baň­lan­dy­ryl­ýar. Ahal we­la­ýa­ty­nyň tä­ze eda­ra ediş mer­ke­zin­de, äh­li ýer­ler­de di­ýen ýa­ly «akyl­ly» şä­her­ kon­sep­si­ýa­syna aýratyn üns be­ril­ýär.

Türk­me­nis­ta­nyň Te­le­kom­mu­ni­ka­si­ýa­lar we in­for­ma­ti­ka ins­ti­tu­ty­nyň ta­lyp­la­ry­nyň «E-mek­dep», «On­laýn mar­ket», «Wir­tual hi­mi­ýa tej­ri­be­ha­na­sy», «Elekt­ron test ul­ga­my», «Ze­hin­li­je», «Bi­na­la­ryň 3D görnüş­li şe­ki­li», «In­te­rak­tiw ki­tap», «Yl­ham se­ýil­gä­hi­ne wir­tu­al sy­ýa­hat», «Aş­ga­bat şä­he­ri­niň aw­to­bus ugur­la­ry», «Aw­to­matlaş­dy­ry­lan aw­to­du­ral­ga», «Akyl­ly» öý ulga­my», «Inno­wa­si­on şä­her­de AI tas­la­mala­ry­ny or­naş­dyr­mak», «Wi­deo ýaz­gy­la­ryň kö­me­gi bi­len şah­sy­ýet­ler ba­ra­da mag­lumat al­mak», «On­laýn gör­nüş­de «Bi­lim» žur­na­ly­na abu­na ýa­zyl­mak», «Ça­ga­lar bag­la­ry­na on­laýn res­mi­na­ma tab­şyr­mak», «Ça­ga­la­ra 4 dil­de elip­biý öw­ret­mek», «Kafe», «Dün­ýä dil­le­ri­ni öw­re­di­ji prog­ram­ma üp­jün­çi­li­gi», «Söw­da we hyz­mat­lar ul­gamy­ny aw­to­mat­laş­dyr­mak», «Tiz kö­mek» ul­ga­my», «Elekt­ron ha­sa­bat ýö­ret­mek üçin prog­ram­ma», «Mag­lu­mat­lar», «Reýting prog­ram­ma üp­jün­çi­li­gi» ýa­ly tas­la­mala­ry yh­las­ly göz­leg­le­riň mi­we­si­dir. Şu­lar­dan gör­nü­şi ýa­ly, ins­ti­tu­ty­myz­da ta­lyp ýaş­la­ra be­ril­ýän bi­li­miň hi­li­ni ýo­karlan­dyr­mak, ta­lyp­la­ry yl­my we tas­la­ma işle­ri­ni ýe­ri­ne ýe­tir­mä­ge çek­mek, in­no­wa­sion teh­no­lo­gi­ýa­la­ry okuw iş­le­ri­ne giň­den or­naş­dyr­mak bo­ýun­ça top­lum­la­ýyn iş­ler ama­la aşy­ryl­ýar.

Bi­lim oja­gy­myz­da al­nyp ba­ryl­ýan yl­my-bar­lag iş­le­ri ýur­du­my­zyň yk­dy­sa­dy­ýe­ti­ni san­ly­laş­dyr­mak, mag­lumat ul­gam­la­ry­ny ne­ti­je­li do­lan­dyr­mak, olaryň howp­suz­ly­gy­ny üp­jün et­mek bi­len bag­ly dür­li me­se­le­le­ri öz içi­ne al­ýar. Giň göz­ýe­tim­li, Wa­ta­na we­pa­ly ýaş­lary ýe­tiş­dir­mek­de döw­re­bap müm­kin­çi­lik­le­ri dö­re­dip ber­ýän türkmen halkynyň Milli Lideriniň hem-de Arkadagly Gahryman Prezidentimiziň janlary sag, ömürleri uzak bolsun! Halk üçin, Watan üçin, eşretli döwür üçin yhlas siňdirip, durmuşa geçirýän tutumly işleri mundan beýläk hem rowaç alsyn!

Gadyrgeldi ANNAGULYÝEW,
Türkmenistanyň telekommunikasiýalar we informatika institutynyň Sanly ykdysadyýet we dolandyryş fakultetiniň Ykdysadyýet we amaly informatika kafedrasynyň mugallymy.

Beýik Ýüpek ýoly we Türkmenistan: Taryhyň hem-de häzirki zaman ösüşiniň ýüregi

Gadymy döwürlerden bäri adamzat siwilizasiýasynyň ösüşine uly goşant goşan Beýik Ýüpek ýoly şöhratly taryhçylary we jahankeşdeleri hemişe gyzyklandyryp gelen rowaýata öwrülen taryhy mirasdyr. Dünýä ylmynda bu gadymy ýol barada ummasyz köp ylmy işler çap edilip, olar Gerodot ýaly gadymy döwrüň meşhur alymlarynyň gymmatly taryhy maglumatlaryndan gözbaş alýar.


AHALTEKE ATLARY ÖSÜŞLERIŇ NYŞANY

Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe Gahryman Arkadagymyzyň halkymyzyň milli buýsanjy we baýlygy hasaplaýan behişdi ahalteke bedewleriniň dünýädäki şan-şöhratyny has-da belende galdyrmak, olaryň baş sanyny köpeltmek boýunça başyny başlan başlangyçlary Arkadagly Gahryman Serdarymyz tarapyndan üstünlikli durmuşa geçirilýär.


Dünýä ýaň salan üstünlikler

Türkmen halkynyň Milli Lideri Gahryman Arkadagymyz «Atda wepa-da bar, sapa-da» atly kitabynda: «Belli bir halkyň döreden gymmatlygy wagtyň geçmegi bilen dünýäniň gymmatlygyna öwrülýär» diýip belleýär. Hakykatdan hem, asyrlaryň jümmüşinden gözbaş alyp gaýdýan behişdi ahalteke bedewlerimiz bu günki günde bütin adamzadyň medeni mirasynyň iň naýbaşy gymmatlyklarynyň birine öwrüldi.


16ae17eacb46e7.jpeg
Türkmenistanyň Prezidenti Çehiýa Respublikasynyň Prezidentini gutlady

Hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedow Çehiýa Respublikasynyň Prezidenti Petr Pawele we ýurduň ähli halkyna Çehiýa Respublikasynyň Garaşsyzlyk güni mynasybetli mähirli gutlaglaryny hem-de iň gowy arzuwlaryny iberdi.


16ab75235e7f0d.jpeg
Garaşsyzlyk – buýsanjymyz

Ata Watanymyz Türkmenistanyň şanly taryhyna altyn harplar bilen ýazyljak beýik bayramçylygyň - mukaddes Garaşsyzlygymyzyň 35 ýyllyk toýunyň öňýanynda ýurdumyz hakyky baýramçylyk şatlygyna beslenýär. Ýyl geçdikçe şan-şöhraty dünýä ýaýylýan berkarar döwletimizde asuda halkymyzyň bagtyýar durmuşy, döredijilikli zähmeti we geljege bolan synmaz ynamy her bir adamyň kalbynda buýsanç duýgularyny oýarýar.

Bash surat - 2022.jpg
HORMATLY PREZIDENTIMIZ SERDAR BERDIMUHAMEDOW:

– Häzirki döwürde Garaşsyz Türkmenistan öz ösüşiniň täze tapgyryna gadam basdy. Bu döwür «Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy» diýlip atlandyryldy. Ösüşiň şu täze döwründe biz öz öňümizde has belent maksatlary goýduk.